کردی
English

مقالات / سیاسی

نگاهی کلی به وضعیت صنعت نفت جهان و ایران

مختار نقشبندی
2015-04-01 12:54:40

 در ٥ خرداد سال ١٢٨٧ در مسجد سلیمان خوزستان نفت کشف شد و در ٢٩ اسفند سال ١٣٢٩ صنعت نفت ایران ملی شد، تمام تلاشها و اقداماتی که بین این ٢ تاریخ برای ملی شدن صنعت نفت انجام گرفت، برای استفاده و بهرەگیری کامل از این منبع زیززمینی در راه آبادانی ایران بود که متأسفانه این آرزو و هدف هرگز محقق نشد، هم اکنون وضعیت صنعت نفت ایران در اثر دهها سال بیبرنامگی و سوءمدیریت و عواملی همچون جنگ ایران و عراق و تحریمهای آمریکا و تحریمهای چند سال اخیر غرب در وضعیت بسیار بدی قرار دارد و صنعت نفت ایران به نسبت ذخایر عظیم نفتی و رقبای منطقهای و جهانی صنعتی شکست خورده و ناکارآمد است، نگاهی کلی به وضعیت صنعت نفت جهان وضع اسفناک این صنعت در ایران را بهتر روشن میکند .

ذخایر عظیم نفتی، تولید، مصرف و صادرات نفت خام  کشورها وضعیت بازار نفت و  صنعت نفت را مشخص میکنند، در سال گذشته میلادی تولید نفت جهان در حدود ٩٠ میلیون بشکه در روز بود که اوپک روزانه ٣٠ میلیون بشکه آن را تولید کردەاست، کشور آمریکا توانست در سال گذشته با تولید روزانه  ١١ میلیون و ٧٥٠ هزار بشکه به بزرگترین تولید کننده نفت جهان تبدیل شود و پس از آن کشورهای روسیه و عربستان و چین به ترتیب  ١٠/٩٣ و ٩/٥٣ و٤/٢٠ میلیون بشکه نفت تولید کردەاند که در این میان سهم ایران ٢/٨١ میلیون بشکه بودەاست، که کاهش تولید ایران به دلیل تحریم های شدید غرب بود. همچنین  کشور آمریکا با مصرف روزانه ١٨ میلیون بشکه و چین با ١٠/٩  و ژاپن با ٤/٥٣ و روسیه با ٣ /٣ میلیون بشکه در روز پر مصرفترین کشورهای جهان بودند که با توجه به میزان بالای مصرف نفت آمریکا و چین این دو کشور بزرگ تولید کننده نفت بزرگترین واردکنندگان نفت خام نیز میباشند و کشورهای عربستان و روسیه بزرگترین صادر کنندگان نفت جهان بودند و ایران روزانه کمی بیش از ١ میلیون بشکه نفت صادر کردەاست . آخرین اکتشافات و تحقیقات نشان میدهد که ونزوئلا با دارابودن ٢٩٧ میلیارد بشکه نفت دارای بزرگترین ذخایر نفت جهان است و پس از آن عربستان و کانادا و ایران به ترتیب ٢٦٧ ، ١٧٣ و ١٥٤  میلیارد بشکه نفت در اختیار دارند که با در نظر گرفتن میزان ذخایر عظیم نفتی ایران و آمار و ارقام تولید و صادرات تا حدودی وضعیت بد صنعت نفت ایران مشخص میشود که در ادامه به دلایل آن اشاره خواهد شد.
برای استخراج و صادرات نفت به سرمایه گذاری های میلیارد دلاری نیاز است که کشورها به طور مستقیم و یا  غیر مستقیم توسط شرکتهای بینالمللی این کار را انجام میدهند، ایران به دلیل مشکلات سیاسی با غرب به خصوص در چند سال گذشته از سرمایەگذاری شرکتهای بزرگ بینالمللی در بخش صنعت نفت محروم بوده و به دلیل مشکلات اقتصادی و رکود چند سال گذشته از سرمایەگذاری کلان در این بخش ناتوان بودەاست، وخامت بخش صنعت نفت ایران تا اندازەای است که وزیر نفت امسال در مجلس  ضمن اشاره به وضعیت اسفناک صنعت نفت خواستار استفاده از منابع صندوق توسعه ملی برای سرمایەگذاری در این بخش شد. هرچند کاهش صادرات نفت ایران نسبت به چند سال گذشته به دلیل تحریمهای نفتی غرب بر سر پرونده هستەای بود، اما اگر  تحریم های نفتی هم لغو شود، ایران به سرمایەگذاریهای گسترده در این بخش نیاز دارد تا صنعت فرسوده نفت خود را نو کند و مانع افت تولید شود و همچنین در استفاده از میدانهای نفتی مشترک بیش از این از کشورهای همسایه عقب نیافتد .
متأسفانه ایران به دلیل نبود برنامەریزی و سوءمدیریت و سپس انقلاب و جنگ ٨ سالە و دشمنی با غرب و تحریمهای غرب نتوانسته از این منابع عظیم نفت و گاز به طور درست استفاده کند و  با استفاده از درآمدهای سرشار این صنعت به رشد اقتصاد کشور کمک کند و برای آیندگان نیز سرمایەی عظیمی به صورت ذخیرەی ارزی برجای بگذارد و تنها به صنعت نفت به عنوان کمک خرجی برای دولت نگاه کردەاست که وابستگی شدید اقتصاد به نفت را در پی داشتەاست و هر تغییر قیمتی در بازار باعث بهم خوردن برنامه های اقتصادی شدەاست. کشور کوچک نروژ که ذخایر  نفتی اش کمتر از ٦ میلیارد بشکه است و اگر ذخایر جدیدی کشف نشود تا چند سال آینده صادرات نفتی این کشور متوقف میشود، توانسته است در ٤٤ سال گذشته با برنامەریزی دقیق و مدیریت درست  مانع وابستگی دولت و اقتصاد کشور به درآمدهای نفتی شود و از ذخایر نفتی خود به بهترین شیوه استفاده کند و با استفاده از درآمد این بخش، صدها میلیارد دلار را به صورت ذخیره ارزی و سرمایه گذاری در بخش های اقتصادی برای آیندگان ذخیره کند! همچنین کشور نروژ با برنامه ریزی و تحقیق در بخش صنعت نفت توانسته است به تکنولوژی بالایی در این صنعت دست پیداکند و حتی پس از پایان ذخایر نفتی اش در بخش صنعت نفت جهان حضوری فعال خواهد داشت.
رهبران و مسئولان ایرانی همیشه سعی می کنند برای شکستها و کمکاریها و ناتواناییهای خود همه تقصیرات را به گردن آمریکا و اسرائیل و متحدان آنان بیاندازند و با دروغ هایی بی اساس از پیشرفتها و برنامەهای آینده حرف بزنند، در مورد صنعت نفت هم چنین است و عامل تمام مشکلات را غرب و عربستان میدانند، برای نمونه افت شدید قیمت نفت که به دلیل میزان تولید بیشتر از تقاضا به وجود آمده را توطئه عربستان برای ضربه زدن به اقتصاد ایران میدانند، در صورتی که دلایل اصلی افت قیمت افزایش سریع تولید نفت آمریکا و کاهش رشد اقتصادی چین و اروپا است و عربستان با عدم خوداری از کاهش تولید می خواهد با حفظ سهم خود در بازار رقبای آمریکایی و دریای شمال را از بازار حذف کند، چون هزینه تولید هر بشکه نفت در عربستان ١٧ دلار است، اما نفت دریای شمال ٥٣ دلار و نفت رسوبی و فوق سنگین آمریکا بین ٦٠ تا ٩٠ دلار برای هر بشکه هزینه دارد. بنابر این با کاهش قیمت نفت این رقبا عملا ضرر خواهند کرد و بناچار از چرخه تولید حذف میشوند. ( هرچند امکان دارد که عربستان بخواهد با یک تیر دو نشان بزند و  قصد ضربه زدن به اقتصاد ایران را هم داشته باشد، اما با توجه به  وضعیت بازار جهانی نفت، اولویت عربستان حفظ سهم خود در بازار و حذف رقبای آمریکایی است). نفت تولیدی ایران هم مثل کشور عربستان بسیار ارزان است، اما متسفانه مشکلات اقتصادی ایران بحدی وخیم است که کاهش  قیمت نفت، ایران را با مشکلات جدی در تأمین بودجەی دولت مواجه کردەاست و صندوق ارزی ناچیز ایران برای عبور از بحران اقتصادی کافی نیست. کشور رقیب ایران یعنی عربستان هرچند نتوانسته همچون کشور نروژ از درآمدهای نفتی به بهترین شیوه استفاده کند، اما حدود ٨٠٠ میلیارد دلار ذخیره ارزی و صادرات روزانه ٧ میلیون بشکه نفت در سال گذشته نشان میدهد که این کشور در استفاده از این منبع زیرزمینی بسیار بهتر از ایران عمل کردەاست و صنعت نفت ایران به هیچ عنوان قادر به رقابت با عربستان نیست .
مردم ایران در حالی با مشکلات شدید اقتصادی دست و پنجه نرم میکنند که بر روی میلیاردها بشکه نفت زندگی مینمایند و حکومتهای ناکارآمد و بی مسئولیت ایران نتوانستەاند از این منبع سرشار در راه رفاه مردم و آیندەگان استفاده کنند و همین درآمدی هم که تاکنون بدست آمده یا در راه سیاست های توسعەطلبانه رژیم هزینه شده یا در کشور به طور ناعادلانه تقسیم شده و بە عنوان نمونە مردم خوزستان که مالک اصلی این ذخایر هستند، تقریبا هیچ خیری از نفت و صنعت نفت ندیدەاند .     
     
منبع : آژانس بینالمللی انرژی
 
درشماره‌ی٦٥٢  روزنامه «کوردستان» منتشر شده‌ است