کردی
English

مقالات / سیاسی

نکاتی چند پیرامون مسأله‌ی اتمی ایران

حسن شیخانی
2015-03-18 15:18:49

 برگردان:سارم 

1ـ تصمیم‌گیری در خصوص توافق بر سر مسأله‌ی اتمی در ایران بسیار آسان است. در ساختار جمهوری اسلامی، رهبر در صدر سیستم قرار دارد و گفته‌های وی تا حدود بسیاری فصل الخطاب هستند. اگر سیاستی مورد پسند رهبر واقع گردد، به‌ مرحله‌ی اجرا درآمده‌ و کلیه‌ی نهاد و مراکز دیگر حاکمیت خود را با آن تطبیق خواهند داد. دیدگاهی که‌ اینک در پروسه‌ی مذاکرات هسته‌ای پیروی می‌گردد، به‌ تصویب رهبری رسیده‌است. البته‌ این امر بدان معنا نیست که‌ مخالفان روند فعلی مذاکرات از تلاشهای خود برای تغییر این پروسه‌ دست کشیده‌باشند. منظور آنستکه‌ تا رهبر جمهوری اسلامی را قانع نکنند که‌ این روند بسود نظام نیست و او نیز سیاست مربوطه‌ را مورد بازنگری قرار ندهد، روند فعلی گفتگوها ادامه‌خواهد داشت.
2ـ رهبر جمهوری اسلامی تصمیمات بی‌پشتوانه اتخاذ نمی‌کند. تصمیمات مربوط به‌ مسأله‌ی اتمی در ابتدا در شورای عالی امنیت ملی ایران به‌ تصویب می‌رسند و سپس برای آنکه‌ تصمیم این شورا جنبه‌ی قانونی به‌ خود گرفته‌ و عملی شود، باید مورد موافقت رهبری نیز قرار گیرد. نکته‌ی قابل توجه‌ عبارتست از اینکه‌ دولت و وزارت امور خارجه‌ی رژیم فقط اداره‌کننده‌ و مجری پروسه‌ی مذاکرات نیستند، بلکه‌ در پی‌ریزی سیاستهای مربوط به‌ این پروسه‌ نیز سهیم هستند. چرا که‌ از سویی از میان 12 یا 13 عضو شورای عالی امنیت ملی ایران، دستکم شش نفرشان عضو کابینه‌ی دولت هستند و بویژه‌ رئیس این شورا شخص رئیس جمهور است و دبیر آن نیز از سوی وی انتخاب می‌شود. از سوی دیگر گزارشها و اطلاعاتی که‌ از سوی تیم مذاکره‌کننده‌ی ایران به‌ شورا ارائه‌ می‌گردد و چگونگی تنظیم گزارشها و فرموله‌ کردن گزارشهایی که‌ به‌ شورا داده‌می‌شود، می‌تواند در روند تصمیم گیری در خصوص مسأله‌ی اتمی ایران تأثیرگذار باشد. اگر به‌ تفاوت متد تیم مذاکره‌کننده‌ی فعلی با تیم سعید جلیلی توجه‌ کنیم، این واقعیت را بهتر درخواهیم یافت و رهبر نیز به‌ متدهای متفاوت، فرصت ابراز وجود می‌دهد.
3ـ در ساختار سیاسی آمریکا، رئیس جمهور بویژه‌ در سیاست خارجی اختیارات فراوانی دارد. آنچه‌ که‌ امروز بر سر میز مذاکرات دنبال می‌شود، دیدگاه‌ و ابتکار قوه‌ی مجریه‌ یا به‌ عبارتی دیگر دولت اوباما است. در عین حال کنگره‌ی آمریکا هم از صلاحیت گسترده‌ای برخورد است و می‌تواند بر روند مذاکرات تأثیرگذار باشد. نقشی که‌ کنگره‌ی آمریکا می‌تواند در روند مذاکرات ایفا کند را نمی‌توان با نقش مجلس ایران در این خصوص مقایسه‌ کرد. زیرا مجلس ایران از کارایی چندانی برخوردار نیست و عمدتا تحت هژمونی ولی فقیه‌ و عناصر انتصابی قرار دارد. دعوت نخست وزیر اسرائیل به‌ کنگره‌ی آمریکا از سوی رئیس جمهوریخواه‌ این کنگره‌ و بدون هماهنگی با دولت، مؤید این واقعیت است. 
4ـ چنین تصور می‌شد که‌ کنگره‌ی جدید آمریکا پس از آغاز بکارخود، تحریمهای جدید را علیه‌ ایران تصویب خواهدکرد و با اینکار روند مذاکرات را با مشکل مواجه‌ خواهدساخت. اما بر خلاف ظاهر امر، جمهوریخواهان نرمش بیشتری از خود نشان دادند و تاکنون هیچ مصوبەی جدیدی را در خصوص ‌اعمال تحریمهای بیشتر علیه‌ ایران به‌ رأی نگذارده‌اند و این امر را دستکم تا 24 مارس به‌ تعویق انداخته‌اند.     
بخشی از جار و جنجال جمهوریخواهان در دوران رقابتهای انتخاباتی میاندوره‌ای کنگره‌ غیر واقعی بود و بعلاوه‌، جمهوریخواهان علیرغم دارا بودن تفاوتهای بینشی و تاکتیکی با دمکراتها، به‌ حفظ مصالح و پرستیژ دولت آمریکا اهمیت می‌دهند و این امر موجب گشته‌است که‌ جمهوریخواهان به‌ عاملی جهت نقض موافقتنامه‌ی موقتی ژنو از سوی آمریکا، بدل نشوند. فاکتور دیگری که‌ در این رابطه‌ تأثیرگذار بود عبارت بود از پافشاری اوباما بر وتوی هرگونه‌ تحریم جدیدی که‌ از سوی کنگره‌ تصویب گردد. به‌ همین دلیل است که‌ مشاهده‌ می‌کنیم پس از سخنرانی نخست وزیر اسرائیل در کنگره‌ نیز، اوباما اظهار داشت که‌ سخنان نامبرده‌ حاوی هیچ نکته‌ی تازه‌ای نبود و نامبرده‌ هیچ راهکار عملی جدیدی ارائه‌ نکرد. اوباما همچنین اظهار داشت اگر توافقی با ایران صورت نگیرد، برنامه‌ای اتمی این کشور به‌ سرعت گسترش می‌یابد.
5ـ پنهانکاری گذشته‌ی ایران، موجب بروز بی‌اعتمادیهای فراوانی نسبت به‌ این کشور گشته‌است. اما اکنون از شدت این بی‌اعتمادی کاسته‌ شده‌است، به‌ نحوی که‌ مقامات دولت اوباما اذعان می‌دارند که‌ ایران کاملا به‌ توافقتنامه‌ی موقت ژنو پاینده‌ بوده‌ و در مذاکرات نیز جدی است و این امر، همگام با مشکلات آمریکا در منطقه‌، نقش بسزایی در روند مذاکرات خواهدداشت.
نابسامانی بی‌سابقه و افق تیره‌ی اقتصاد ایران موجب گشته‌ که‌ این کشور، مذاکرات را بطور جدی به‌ پیش ببرد تا بتواند بر مشکلات اقتصادی فایق آید. واقعیت آنستکه‌ ایران در عرصه‌های بسیاری به‌ عقب نشینی دست زده‌ و اکنون نگران آنستکه‌ آمریکا و کشورهای غربی به‌ همین اندازه‌ بسنده‌ نکنند و به‌ جای پایان دادن به‌ مسأله‌ی اتمی، آنرا مدیریت نمایند. 
همانگونه‌ که‌ بسیاری از تحلیلگران و طرفهای ذیربط اظهار می‌دارند، اگر در مقایسه‌ با چند ماه‌ گذشته‌ توافقات بیشتری حاصل شده‌است، باید دید که‌ دولتهای مصلحت‌جو و فاکتورهای مخالف تا چه‌ حد می‌توانند مانع حصول توافقات گردند.       ‌   
درشماره‌ی٦٥١  روزنامه «کوردستان» منتشر شده‌ است